Bảo quản hoa quả bằng dung dịch anolyte vừa "sạch", vừa rẻ, lại giữ hoa quả tươi lâu, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Ông Nguyễn Hoài Châu, Giám đốc Trung tâm phát triển công nghệ cao thuộc Viện khoa học Vật liệu, cho biết, anolyte thực chất là dung dịch điện phân của muối ăn (còn gọi dân dã là nước ozôn). Trong đó ngoài các ion Na+, Cl- còn có nhiều nguyên tử oxy, ozôn, clo... là thành phần có tính sát khuẩn rất mạnh, có thể tiêu diệt nhiều loại vi khuẩn, kể cả những loại có sức đề kháng cao như nha bào, vi trùng bệnh lao, E. Coli, các liên cầu khuẩn, nấm mốc, xạ khuẩn… Do những đặc tính này, anolyte từ lâu đã được các nước tiên tiến sử dụng trong việc bảo quản hoa quả, trong chế biến thủy sản, vô khuẩn bệnh viện, khử trùng giống... Ở Việt Nam, công nghệ bảo quản sử dụng anolyte cũng đã được áp dụng ở một số nơi (trong bảo quản hoa quả, phòng dịch cúm gà, vô trùng bệnh viện...) nhưng còn mang tính tự phát, chưa có hệ thống.

So với các chất khử trùng truyền thống như Cloramin, Natri hypoclorit, thì anolit có nhiều ưu điểm nổi bật, như: Nồng độ hoạt chất khử trùng khá nhỏ nên không gây độc hại, an toàn cho người và gia súc, gia cầm (kết quả khảo nghiệm của Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương tháng 6/2002 cũng xác nhận điều đó). Giá thành của chất này lại rất rẻ, với cùng hiệu quả sử dụng thì chi phí thấp hơn các biện pháp khác 5-10 lần. Anolyte cũng không gây ô nhiễm môi trường vì sau 3-5 ngày, dung dịch sẽ mất hoạt tính (các ion kết hợp lại thành muối bình thường).

Hiện tại Trung tâm phát triển công nghệ cao đang cung cấp máy sản xuất anolit cho các cơ sở bảo quản hoa quả quy mô lớn, (hoặc cung cấp trực tiếp nước ozôn cho những nơi không có điều kiện mua máy). Ông Châu cho biết, đến nay ở nhiều tỉnh đã sử dụng công nghệ này, như Thái Bình (bảo quản vải, nuôi tằm, tôm giống), Vĩnh Long (bảo quản cam, nấm, nuôi lợn, khử thuốc trừ sâu trên rau), An Giang (nuôi tôm càng xanh, bảo quản xoài), Vĩnh Phúc (nuôi tằm, lợn)...

Một trong những ứng dụng thành công nhất của anolyte là bảo quản thanh long ở Bình Thuận và nho ở Ninh Thuận. Anh Tô Văn Hòa, người đi tiên phong trong công nghệ này ở xã Hàm Hiệp, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, cho biết quả thanh long được phun anolit có thể tươi lâu đến 20 ngày, so với chỉ 5 ngày nếu không bảo quản. Quả chín sớm hơn bình thường một chút, lại không bị ruồi đục (loại sâu mà khách hàng Nhật Bản rất dị ứng). Hiện tại, anh Hòa đã áp dụng công nghệ trên cho Hợp tác xã thanh long sạch do anh thành lập, trên diện tích 500ha. Nhờ cách bảo quản "thân thiện với môi trường này", mà thanh long của cơ sở anh được các bạn hàng từ Nhật Bản, Australia, New Zealand, châu Âu... rất ưa chuộng. Ước tính từ nay đến cuối năm, cơ sở của anh sẽ xuất khẩu đạt doanh thu 2 triệu đôla. Sắp tới, anh dự định sẽ phát triển theo mô hình thanh long sạch từ A đến Z, nghĩa là hoàn toàn không dùng thuốc trừ sâu diệt cỏ, đem lại giá trị xuất khẩu cao.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Khải, chuyên gia về dung dịch điện hóa, người được mệnh danh là "ông già ozôn", còn cho biết vì anolit là dung dịch điện hóa, nên nó diệt vi khuẩn theo nguyên lý chênh lệch thế ôxy hóa khử giữa bên trong và bên ngoài màng vi khuẩn, do vậy các vi khuẩn không thể "nhờn" thuốc như với các chất bảo quản thông thường.

Nhờ tính năng sát khuẩn cực mạnh, anolit không chỉ có tác dụng bảo quản hoa quả, mà còn có khả năng phòng dịch cúm gia cầm, chữa bệnh lở mồm long móng ở gia súc... Tại Bắc Giang, nơi có dịch cúm gà lan rộng trên 10 huyện thị hồi đầu năm nay, nhờ áp dụng anolyte cho đàn gia cầm ở 315 hộ tại thôn Dinh Hương (huyện Hiệp Hòa) và hai trại gà tại huyện Việt Yên nên đã bảo vệ chúng an toàn cho tới hết dịch. Anolyte cũng có thể được dùng trong xử lý nước máy (thay cho Cloramin), trong bảo quản thịt, vệ sinh bể bơi...

Trong tình trạng Việt Nam còn thiếu các công nghệ chế biến và bảo quản hoa quả tiên tiến như hiện nay, dung dịch anolit có thể là một lựa chọn hiệu quả và rẻ tiền nhất, rẻ không kém gì so với các phương pháp bảo quả bằng hóa chất (độc hại) như hiện nay, lại không gây ngộ độc cho con người và gây hủy hoại môi trường.

1.       Sơ lược về cơ chế tạo Anolyte.

Sự hoạt hoá dung dịch nước muối bằng phương pháp điện hoá (ECA) được thực hiện trong buồng phản ứng điện hoá có màng ngăn sẽ cho phép tạo nên các trạng thái axit - bazơ và thế oxy hoá khử khác nhau trong dung dịch điện hoá mà không cần sử dụng các tác nhân hoá học.
Dung dịch thu được vùng gần điện cự c âm (catolyte) thể hiện tính chất kiềm mạnh, với pH cao và thế oxy hoá khử âm, với sự hình thành các chất có tình tẩy rửa cao (NaOH, OH *, H3O2, HO2, H2O2, O2) trong khi dung dịch tại vùng gần điện cực dương (anolyte) thể hiện tính axit mạnh, với pH thấp và thế oxy hoá khử dương cao, với sự hình thành các chất có tính khử trùng cao (HClO, Cl2O, ClO2,Cl, O2,O3, OH).

2. Cơ chế khử trùng của anolyte (nguyên nhân anolyte có tính khử trùng cao nhưng lại không độc hại với con người)

Thành phần của anolyte gồm nhiều hoạt chất oxy hoá.

Các tế bào của cơ thể người ngay trong quá trình hoạt động sống cũng tham gia vào các phản ứng oxy hoá khử , chúng sản sinh và sử dụng có mục đích các chất oxy hoá hoạt tính cao như HO*, HO2-, H2O2, O3, HClO, ClO-. Các tế bào này có hệ thống cấu tạo bảo vệ chống oxy hoá, ngăn ngừa tác dụng độc hại của các chất tương tự đến cấu trúc tế bào sống nhờ sự có mặt của các cặp Lipoproteit 3 lớp có chứa các cấu trúc nối đôi (- C = C - ) có khả năng nhận electron.
Các vi khuẩn, virus không có hệ thống bảo vệ để chống oxy hoá nên dung dịch anolyte là chất cực độc đối với chúng. Thêm nữa, mức độ khoáng hoá thấp của anolyte và khả năng hyđrat hoá cao của nó làm tăng độ thẩm thấu của màng tế bào vi khuẩn đối với các chất oxy hoá. Các vi bọt khí mang điện được tạo ra trong vùng tiếp xúc với polyme sinh học cũng góp phần làm chuyển dịch mạnh mẽ các chất oxy hoá vào trong tế bào vi khuẩn.

3. Các ưu điểm của dung dịch khử trùng Anolyte

Anolyte có tác dụng diệt khuẩn mạnh nhưng lại ít gây hại cho tế bào cơ thể người.
Thành phần của các Anolyte chỉ đơn giản là các ion được tạo thành sau quá trình điện hoạt hoá, sau một thời gian nhất định chúng sẽ trở lại thành muối và nước nên hoàn toàn không gây hại tới môi trường.

Anolyte không tạo ra hiệu ứng lờn thuốc, kháng thuốc như việc sử dụng các loại kháng sinh khác để khử trùng.

Giá thành của anolyte rẻ hơn rất nhiều do với giá các loại thuốc kháng sinh, thuốc diệt khuẩn khác, nguyên liệu chạy máy ECAWA chỉ là nước muối, dễ kiếm, dễ vận chuyển.

4. Các ứng dụng của anolyte trong diệt khuẩn đã được nghiên cứu:

* Trong lĩnh vực chăn nuôi :

- Trong các lò ấp trứng : khử trùng và tiệt trùng bằng anolyte và catolyte duy trì trạng thái vô khuẩn được lâu hơn.

- Khử trùng ngũ cốc và các loại thức ăn gia súc tổng hợp : không có lượng dư độc tố nào bị giữ lại trên hạt ngũ cốc và hiệu quả cao hơn so với các phương pháp có sử dụng hoá chất.

- Trong các trại chăn nuôi gia cầm: dung dịch anolyte cho phép làm tăng hiệu quả sử dụng của thức ăn gia cầm, tăng khả năng bảo tồn gia cầm sơ sinh, tăng trọng lượng thịt, làm tôt hơn hình thức và chất lượng hàng hoá của sản phẩm.

- Trong khâu giết mổ gia súc, gia cầm: sử dụng Anolyte để xử lý thịt gia cầm làm tăng độ tươi sống của thịt, giảm đáng kể các loại VSV gây hại.

- Khử trùng chuồng trại: Anolyte giúp tiêu diệt các VSV gây bệnh trong chuồng trại, thậm chí cả những loại côn trùng, hút máu, côn trùng gây bệnh truyền nhiễm….

- Điều trị bệnh: Anolyte giúp điều trị một số bệnh như tiêu chảy, đường ruột ở gà con, lơn con….

* Trong lĩnh vực trồng trọt và bảo quản hoa quả:

- Xử lý hạt giống cây trồng: xử lý bằng anolyte giúp hạt giống sạch bệnh, tăng thời gian bảo quản hạt giống.

- Bảo quản hoa quả: phun anolyte lên hoa quả sẽ giúp hoa quả được bảo quản lâu hơn trong quá trình vận chuyển mà không ảnh hưởng đến sức khoẻ người tiêu dùng.

* Trong lĩnh vực thuỷ sản:

- Xử lý giống và môi trường nuôi thuỷ sản: Anolyte giúp giống nuôi thuỷ sản (cá giống, tôm giống…) thoát khỏi các bệnh do VSV gây ra, giúp môi trường nuôi sạch bệnh, thuỷ sản xuất khẩu nếu dùng anolyte sẽ không phải dùng các loại thuốc kháng sinh bị cấm sử dụng khi xuất khẩu.

- Xử lý mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu: Anolyte giúp mặt hàng thuỷ sản xuất khẩu kéo dài thời gian bảo quản, tiêu diệt hầu hết các loại VSV gây hại, hiệu quả và giá thành rẻ hơn các hoá chất diệt trùng thông thường rất nhiều.

* Trong lĩnh vực ytế: Anolyte dùng để khử trùng dụng cụ y tế, phòng bệnh, ngăn chặn dịch bệnh…..

5. Hiện nay giá thành của máy ECAWA vào khoảng 15 đến 40 triệu tuỳ theo công suất. Đối với các hộ nông dân, hộ chăn nuôi quy mô nhỏ thì viện KH-MT có bán lẻ nước Anolyte với giá thành phải chăng.

Anolyt trong phòng chống tai xanh

Gần đây, bên cạnh các mô hình sử dụng anolyt trong bảo quản hoa quả… nhiều trang trại đã rất thành công trong phòng chống dịch tai xanh theo kinh nghiệm của TS.Nguyễn Văn Khải, xin kể một số ví dụ:

10 xã ở huyện Yên Lạc, Vĩnh Phúc đã làm theo TS Khải từ năm 2003 đến nay hoàn toàn không có dịch (theo ông Nguyễn Thế Trường, PCT tỉnh).

Anh Phạm Đức Chung (sđt 0983 624 849) Ở Tân Trường, Cẩm Giàng, Hải Dương, nuôi hơn 100 con lợn, bị dịch chết 2/3, phần còn lại làm theo TS Khải  và đàn lợn đã thoát chết, nay đã khỏe (báo Lao Động, số 107, ngày 13/5/2010).

Cách làm:

- Thường xuyên phun sát trùng toàn bộ chuồng nuôi bằng dung dịch anolyt 5%.

-Đảm bảo chuồng thoáng khí, tốt nhất là có ánh sáng mặt trời

- Ban đêm thắp đèn khử trùng LED màu xanh 0,5w trong chuồng nuôi

- Khi lợn bị xây sát, phun anolyt 20% vào vết thương

- Khi lợn đã bị tai xanh, ăn ít, khó thở, cho uống anolyt 10%, hòa thức ăn vào nước anolyt để 5' rồi cho ăn.

-Nếu lợn vẫn không ăn, uống thì dùng xi lanh 50 cc, bơm anolyt vào miệng cho nó 5 lần, cách nhau 2h. Nếu thấy lợn đứng lên được là sẽ khỏi.

Theo TS Hoàng Văn Năm, quyền Cục trưởng Cục TY thì anolyt là "cái phao" cứu sinh để cứu lợn khỏi tai xanh.